ព្រះបរមសាស្រ្ដាត្រាស់សម្ដែងដល់ថូរហបុគ្គល(បុគ្គលដែលគួរដល់ការបូជា)
មាន៤យ៉ាងគឺ
១ . ព្រះអហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់
២. ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ
៣. ព្រះអហន្តសាវក
៤. ស្ដេចចក្រព័ត្រាធារាជ
បុគ្គល៤ ប្រភេទនេះជាបុគ្គលដែលគួរធ្វើសថូបបញ្ចុះអដ្ឋិធាតុទុកដល់អ្នក
ទាំងឡាយធ្វើសការបូជាដោយការជ្រះថ្លា ហើយកុសលចិត្តដែលកើតឡើង
អាចធ្វើឲ្យអ្នកទាំងនោះ កាលដែលស្លាប់ទៅហើយរមែងបានកើតស្ថានសួគ៌
ទេវលោក៕

ហេតុដែលធ្វើឲ្យដែនដីកំរើកមាន៨ប្រការ
១ ខ្យល់ កាំរើក ( កើតឡើងឯង)
២ អ្នកមានឬទ្ធិធ្វើឲ្យកើត
៣ ព្រះពោធិសត្វចុះតិពីឋានសួគ៌ទេវលោកចូលកាន់គភ៌ព្រះមាតា
៤ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ប្រសូត្រ
៥ ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងជាសម្មាសម្ពោធិញាណ
៦ ព្រះអង្គផ្ដើមសម្ដែងព្រះធម៌ ប្រកាសព្រះសាសនា
៧ ព្រះអង្គបានដាក់អាយុសង្ខារ ปลง
៨ ព្រះអង្គបរិនិព្វាន
ហេតុទាំង៨ ប្រការខាងលើនេះគឺធ្វើឲ្យដែនដីមានការកំរើកញាប់ញ័រ ៕
​> ព្រះអហន្តចំនួន ១២៥០រូបមកជួបប្រជុំគ្នាដោយគ្មានកាណាត់ជួបទុកជាមុន ហើយព្រះអហន្តទាំងអស់នោះសុទ្ធតែជាឯហិភិក្ខុ ដែលថ្ងៃនេះឈ្មោះថាមាឃបូជាដែលមានព្រះចន្ទញេញវង់

ពុទ្ធំ ​ធម្មំ សង្ឃំ សរណំគច្ឆាមិ ខ្ញុំព្រករុណាសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម្ម ព្រះសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹករបស់ខ្ញុំព្រះករុណាគ្រប់កាលវេលាទាំងពួង!​ ! !
ដោយ​​​ ព្រះភិក្ខុ ម្មបាលោ ថនប៊ុន ថុន ​

សេចក្ដីប្រកាស​ អាត្មាភាព ភិក្ខុធម្មបាលោ ថនប៊ុន ថុន ក្រាបសូមថ្វាយបង្គំ ព្រះតេជគុណ គ្រប់ព្រះអង្គ និងចំរើនពរញាតិញោមគ្រប់រូប ដែលបានចូលរួមក្នុងបណ្តាញនេះមេ ត្តាជ្រាបថា៖ ព្រះតេជគុណ និងញាតិញោម​ ដែលបានក្លាយជាសមាជិកក្នុងបណ្តាញនេះហើយ សូមមេត្តា រៀបរៀងគេហទំព័រ របស់ខ្លួន ដោយមានការដាក់អត្ថបទ ឬបញ្ចូល ព្រះធម៌ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដល់ពុទ្ធសាសនិកជនគ្រប់រូបផង។ ការផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌ និងការរៀនព្រះធម៌ គឺជាការងាររបស់ពុទ្ធសាសនិក ជនគ្រប់រូប។ ដោយព្រះភិក្ខុធម្មបាលោ ថនប៊ុន​ ថុន

ព្រះលោកនាថបានសម្ដែងស្ថានទី៤កន្លែងដែលគួរដល់កុលបុត្របាន
ឃើញហើយនាំឲ្យមានសទ្ធា និងកើតសេចក្ដីតក់ស្លុតគឺ
១ ស្ថានទីដែលព្រះអង្គបានប្រសូត្រ
២ ស្ថានទីដែលព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងអនុត្តសម្មាសម្ពោធិញាណ
៣ ស្ថានទីដែលបានសម្ដែងបឋមទេសនា ផ្សព្វផ្សាយព្រះសាសនា
៤ ស្ថានទីដែលព្រះអង្គបានរំលត់ខន្ធបរិនិព្វាន
ពុទ្ធបរិស័ទទាំង៤គួរបានឃើញ គួរបានមើលហើយកើតការស្លុតចិត្តនៃស្ថានទី
ទាំង៤កន្លែងនេះកាលដែលបានឃើញរមែងមានសេចក្តីជ្រះថ្លាថា ព្រះតថាគត
ព្រះអង្គទ្រង់បានប្រសូត្រត្រង់នេះ ព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងត្រង់ផ្តើមផ្សព្វផ្សាយ
ព្រះធម៌ត្រង់នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បានរំលត់ខន្ធបរិនិព្វានត្រង់នេះ អ្នកបានទៅដល់
ស្ថានទីទាំង៤នេះ និងជាអ្នកមានសទ្ធានៃព្រះសាសនា កាលស្លាប់ហើយរមែង
បានទៅកាន់ស្ថានសួគ៌ទេវលោក៕

ព្រះគាថារបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់បានប្រទានក្នុងបញ្ឆិមវាចាថា
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយឥឡូវនេះតថាគតសូមដាស់តឿនដល់អ្នកទាំងឡាយ
ឲ្យដឹងថាសង្ខារទាំងឡាយមានការស្ថិតស្ថេរនិងវិនាសទៅជាធម្មតា
អ្នកទាំងឡាយចូរធើ្វនូវកិច្ចទាំងពួងឲ្យជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង និង
ប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃឲ្យសំរេចបរិបូរណ៌ដោយការមិនបប្រមាទចុះ៕

អត្តាហិ អត្តានោ នាថោ
​ ខ្លួនជាពឹងនៃខ្លួន!
ដរាបណាព្រះពុទ្ធសាសនានៅមានដរាបនោះខ្ញុំនៅតែជឿ
ជាក់អស់មួយជីវិតថាព្រះមានមែននៅក្នុងលោកនេះ
នត្ថិ សន្តិ បរំ​ សុខំ
ពុំមានសេក្តីដទៃក្រៅអំពីសេក្ដីស្ងប់ឡើយ ៕

បមា​ ទេន សម្បា ទេថ
សេចក្ដីប្រមាថ ជាហេតុនាំឲ្យស្លាប់( ដំដៅយកគុណធម៌)៕

នត្ថិ ខន្ធសមា ទុក្ខា
សេចក្តីទុក្ខទាំងពួងស្មើដោយខន្ធមិនមានឡើយ ៕

អបមា ទេន សម្បាទេថ
សេចក្ដីមិនប្រមាថជាហេតុនាំឲ្យរស់(គឺសំដៅយករស់ដោយគុណធម៌) ៕

កូនមាសឪពុកបើកូនទៅទីណាសូមកូនកុំបង្ករបញ្ហានៅទីនោះ!
កូនមាសឪពុកត្រូវតែធ្វើសេចក្ដីដល់ខ្លួនឯង និងដល់អ្នកដទៃផង!

សង្គហវត្ថុ៤យ៉ាង(គឺធម៌ដែលត្រូវសង្គ្រោះ)
១. ទាន គឺការឲ្យដោយការសង្គ្រោះ
២ .បិយវាចា គឺការនិយាយស្ដីដោយពាក្យផ្អែមល្ហែមទៅកាន់អ្នកដទៃ
៣​. អត្ថចរិយា គឺការប្រព្រឹត្តខ្លួនឲ្យជាប្រយោជន៍ដល់ការងារខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃ
៤​​ .សមានត្តតា​ គឺការមិនប្រកាន់ខ្លួនឯង៕

ដរាបណាបាបមិនទាន់ឲ្យផលអ្នកតែងតែយល់បាបវាគ្មានកំលាំង​​ក៍ប៉ុន្តែប្រសិនបើបាបឲ្យផលហើយទើបយល់ថាបាបមានកំលាំងណាស់
សូមព្យាយាមាធ្វើសេចក្ដីល្អដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងនិងដើម្បី
ជាប្រយោជន៍ដល់សង្គជាតិ ៕
​​​
រឿងនៃជីវិតតាមសភាវនៃធម្មជាតិ
ជីវិតមនុស្សគ្រាន់តែកើតមកក៏ជួបនឹងបញ្ហាភ្លាម តើបញ្ហារបស់ជីវិតនោះ គឺ អ្វី? បញ្ហាជីវិតពិតរបស់មនុស្ស គឺ ទុក្ខ មនុស្សត្រូវតស៊ូជាមួយនឹងទុក្ខគ្រប់ពេលវេលា ព្រោះជីវិតនេះកើតមកព្រមជាមួយនឹងច្បាប់ធម្មជាតិ គឺ កើតឡើង(ឧប្បាទៈ) តាំងនៅ (ឋិតិ) រលត់ទៅ(ភង្គៈ) ជីវិតដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅសព្វថ្ងៃនេះស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់ធម្មជាតិនេះឯង ។
សិទ្ធត្ថកុមារជាឈ្មោះនៃព្រះរាជឱរសរបស់ព្រះបាទសុទ្ធោទន ឬថាជាមនុស្សម្នាក់ដែរដែលកើតមកហើយជួបនឹងបញ្ហា របស់ជីវិតនេះ ព្រះអង្គជាមនុស្សពិសេសដែលស្រឡាញ់សច្ចធម៌ជាងអ្វីៗទាំងអស់ សុខចិត្តលះបង់សេចក្តីសុខផ្ទាល់ខ្លួន លះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិ រាជសម្បត្តិ
មហេសី និង ព្រះឱរសជាទីស្រឡាញ់ដើម្បីស្វែងរកសច្ចធម៌របស់ជីវិត ព្រះអង្គស៊ូទ្រាំនឹង ការលំបាកគ្រប់យ៉ាងដើម្បីរកច្រកចេញឲ្យដល់ជីវិត សូម្បីតែជីវិតដែលមនុស្សភាគច្រើនស្រឡាញ់ចូលចិត្តជាទីបំផុតនោះ ព្រះអង្គក៏សុខចិត្តលះបង់ដែរ ឃើញបានយ៉ាងច្បាស់នៅពេលដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើទុក្ករកិរិយានោះ
ឯង សូមឲ្យតែបាន ត្រាស់ដឹងសច្ចធម៌ ព្រះអង្គហ៊ានបូជាជីវិតរបស់ព្រះអង្គដើម្បីសច្ចធម៌ដែលកម្រនឹងបុគ្គលណា
ប៉ុន្តែដោយអាស្រ័យបុណ្យវាសនាដែលព្រះអង្គបានសាងសន្សំមកច្រើន ទីបំផុត ព្រះអង្គបានរកឃើញសច្ចធម៌សមដូចបំណង សិទ្ធត្ថកុមារដែលជាមនុស្សដូចយ៉ាងយើងទាំងឡាយបានក្លាយទៅជាព្រះ
សម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ត្រាស់ដឹងសច្ចធម៌បាន យ៉ាងប្រពៃ ឃើញថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកតស៊ូជីវិតដែលទទួលជោគ
ជ័យ និង ទទួលជ័យ ជម្នះរាល់បញ្ហាជីវិតបានយ៉ាងពិតប្រាកដ ជីវិតប្រកបដោយបញ្ញាញាណរបស់ព្រះអង្គចាប់ផ្តើមឡើងនៅពេលដែល ព្រះអង្គបានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាពិតរបស់ជីវិត គឺ បញ្ហាឈឺ បញ្ហាចាស់
និង បញ្ហាស្លាប់ សម្រាប់មនុស្សធម្មតា បាតុភូត នៃជីវិតទាំងនេះចាត់ទុកជាបញ្ហាធម្មតារបស់សត្វលោក ព្រោះអ្នកណាៗក៏ជួបនឹងបញ្ហានេះដែរ ប៉ុន្តែសម្រាប់ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ពិចារណាឃើញថាជាបញ្ហាចម្បងដែលត្រូវតែ
សិក្សាស្រាវជ្រាវរាវរកឲ្យឃើញចំណុចកើត ឡើង ចំណុចផុតរលត់ និង វិធីដោះស្រាយ ពុំនោះសោតទេជីវិតរបស់មនុស្សសត្វមុខជាអន្ទោលលីលាប់ក្នុងវដ្តសង្សារ ទៅជារឿយៗ គ្រាន់តែបញ្ហាចាស់ ឈឺ ស្លាប់ប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គសុខចិត្តលះបង់អ្វីៗសព្វយ៉ាង ដើម្បីស្វែងរកវិធីដោះ ស្រាយ នៅទី
បំផុត ព្រះអង្គក៏បានរកឃើញវិធីដោះស្រាយបញ្ហាជីវិតបានយ៉ាងពិតប្រាកដ ។
ក្រោយពីបានរកឃើញវិធីដោះស្រាយបញ្ហាជីវិតហើយ ព្រះអង្គបានត្រាច់ចរបង្ហាត់បង្រៀនមនុស្សដទៃឲ្យយល់ដឹង បញ្ហាជីវិតពិត
និង ប្រាប់វិធីដោះស្រាយដល់ពួកគេ ។
សរុបសេចក្តីមកថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់បានរស់នៅជាមួយនឹងសត្រូវ គឺ កិលេសអស់រយៈពេល ២៩ វស្សា តស៊ូជាមួយនឹងសត្រូវគឺកិលេសនោះអស់រយៈពេល ៦ វស្សា និង ជួយបំផុសបំផុលមនុស្សដទៃឲ្យក្រោកតស៊ូ ជាមួយនឹងសត្រូវផ្ទៃក្នុងរបស់ពួកគេអស់រយៈពេល ៤៥ វស្សា ក្រោយពីជួយដឹកនាំពាំយួរមនុស្សដទៃប្រកបដោយ ការុញ្ញចិត្តអាណិតអាសូររហូតព្រះជន្មបាន ៨០ វស្សាហើយ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ក៏ប្រកាសផ្អាកសកម្មភាពដែល ជាចំណែកផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គដើម្បីចូលបរិនិព្វាន ដោយបានបន្សល់ទុកនូវសមិទ្ធផលជាច្រើន ការងារបណ្តុះ បណ្តាលមនុស្សឲ្យក្រោកតស៊ូជាមួយនឹងសត្រូវគឺកិលេស ព្រះអង្គបានទម្លាក់ភារកិច្ចនេះទុកឲ្យពុទ្ធបរិស័ទ ៤ ជាអ្នក ធ្វើបន្តដោយយកព្រះធម្មវិន័យដែលព្រះអង្គបានសម្តែងនិងបញ្ញត្តទុកហើយ
នោះជាបទដ្ឋាននុះឯង ។
បានបញ្ចូលរូបភាពដោយព្រះភិក្ខុ ធម្មបាលោ ថនប៊ុន​ថុន

ធម៌៤ប្រការជាហេតុនាំជួបគ្នាជារៀងរហូត(សមធម៌)
១ សមសទ្ធា មានសទ្ធាស្មើគ្នា
២ សមសីលា មានសីលស្មើគ្នា
៣ សមចាគ មានការបិចាគស្មើគ្នា
៤ សមបញ្ញា មានបញ្ញាស្មើគ្នា​ ៕វ

វិធីបំបាត់នូវសេចក្ដីក្រោធ
ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាសាសនានៃមេត្តាករុណា ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាអង្គម្ចាស់ ព្រះអង្គមាននូវព្រះគុណដ៏ធំធេងដែលចែកទៅជាច្រើនផ្នែក ក្នុងនោះមានផ្នែកមួយដ៏ធំ គឺព្រះមហាករុណាគុណហ្នឹងឯង ។ ពុទ្ធបរិស័ទគ្រប់គ្នា បានទទួលការទូន្មានអប់រំឱ្យមាននូវមេត្តាករុណា ឱ្យចេះ មានការជួយទំនុកបម្រុងគ្នាដោយកាយវាចា និងមានទឹក ចិត្តប្រាថ្នាល្អ ។ សូម្បីតែមិនបានធ្វើនូវអ្វីដទៃ ក៏ត្រូវឱ្យ ចម្រើនមេត្តាផ្សាយដល់ពពួកមនុស្ស រហូតដល់សត្វទាំងពួងផ្សេងទៀត សូមឱ្យរស់នៅជាសុខ ប្រាសចាកភ័យនិង ពៀរគ្រប់គ្នាទាំងអស់ ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ មេត្តា រមែងមានគូប្រឆាំងដ៏ សំខាន់មួយគឺ កោធៈ សេចក្តីខឹងក្រោធ ។ សេចក្តីក្រោធ ជាសត្រូវដែលចាំតែរារាំងមិនឱ្យមេត្តាកើតឡើងបាន ។ មនុស្សខ្លះជាអ្នកច្រើនដោយសេចក្តីក្រោធ កាលដែលមាន សេចក្តីខឹងក្រោធកើតឡើងហើយ ក៏ត្រូវធ្វើនូវអ្វីឱ្យមាន ភាពរម៉ាំងរម៉ោកកើតឡើង គឺដូចជាបោកបោះនូវរបស់ ផ្សេងៗ ឬពាក្យសម្តីនិយាយខ្ជាំងៗខ្លាំងៗជាដើម មាន រហូតដល់ថ្នាក់ធ្វើឱ្យវិនាសសម្បត្តិទ្រព្យធំដុំទៀតផង ។ បើ ធ្វើអ្វីមិនបានទេ ក៏គង់នៅស្ងៀមមិននិយាយស្តី ធ្វើមុខ ក្រញូវ នៅដោយការក្តៅងំក្នុងចិត្ត គឺសម្ងំដុតចិត្តខ្លួនឯង។ ក្នុងវេលានោះមេត្តាគេចខ្លួនបាត់ទៅហើយ មិនដឹងជាទៅ ពួនក្នុងទីណានោះទេ មិនព្រមចេញមុខមកសោះ ចំណែក សេចក្តីក្រោធវិញ ទាំងដែលមិនត្រូវការផងនោះ គឺវាមិន ព្រមគេចចេញទៅណាឡើយ ទោះជាមានពេលខ្លះដឹងឹថា លំបាកហើយបាបទៀត តែក៏មិនដឹងថា ត្រូវបណ្តេញ ឬ កម្ចាត់វាចោលឱ្យអស់ទៅយ៉ាងណាដែរ ។
បណ្ឌិតលោកដឹងចិត្តមនុស្សដែលក្រោធថា មានសភាពបែបណាហើយនោះ ទើបលោកខំព្យាយាមជួយដោយការប្រាប់វិធីផ្សេងៗ សម្រាប់រម្ងាប់សេចក្តីក្រោធ ។
វិធីរម្ងាប់សេចក្តីក្រោធទាំង ១២ មុខក្នុងសៀវភៅ នេះ មានប្រយោជន៍មិនចំពោះតែមនុស្សដែលច្រើនដោយ សេចក្តីក្រោធប៉ុណ្ណឹងទេ គឺជាគតិដល់មនុស្សគ្រប់គ្នា ជួយ ឱ្យឃើញទោសនៃសេចក្តីក្រោធ និងជួយឱ្យឃើញគុណ របស់មេត្តាកាន់តែក្រៃលែងឡើងទៀតផង ។
ដូច្នេះសូមពុទ្ធបរិស័ទ ពិចារណា សិក្សាអប់រំចិត្ត តាមការណែនាំរបស់បណ្ឌិត ក្នុងវិធីសម្រាប់រម្ងាប់សេចក្តី ក្រោធទាំង ១២ មុខនៅក្នុងសៀវភៅនេះ ហើយកាន់យក នូវប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ រៀងៗ ខ្លួនទៅហោង ៕

ពាក្យជាគតិដល់ស្មារតី
ងើយស្កក់ អោនដាក់គ្រាប់ ត្រឡាចវាទៅ​​​​ ល្ពៅវាមក ទូកទៅកំពង់នៅ
ខ្លួនមួយកុំជាន់ ទូកពីរ ចេះមកពីរៀន មានមកពីរក សំណាបយោងដី ស្ត្រីយោងបុរស ចង់ស្រណុកឲ្យនឿយពីក្មេង ចង់ចេះឲ្យសម្លាប់អាចារ្យ ចង់បានផ្លែផ្កាឲ្យភ្លើងដុតគល់ ការមិនមានរោគគឺជាលាភដ៍ប្រសើរបំផុត(ព្រះពុទ្ធដីការ​​ របស់ព្រះអង្គ)
ថោកអ្វីនិងដៃ ហើយថ្លៃអ្វីនិងមាត់​ ត្រីនៅក្នុបឹងងស្លាប់ដោយសារមាត់ មនុស្សនិយាយភ្លាត់ស្លាប់ដោយសារខ្លះការគិត​​​​​​ ចេះស្ទើរគួរតែរៀនបន្ថែម
អ្នកចេះយកចិត្តដាក់ក្នុងអណ្ដាត ចំណែកអ្នកឆ្លាតយកអណ្ដាតដាក់ចិត្ត​
អ្នកចេះ១០មិនស្មើនិងអ្នកប្រសព្វ១

បានបញ្ចូលរូបភាពដោយព្រះភិក្ខុ ធម្មបាលោ ថនប៊ុន​ថុន >

ពុទ្ធសាសនានិងដែនសុវណ្ណភូមិ I. កម្ពុជា (ដោយព្រះភិក្ខុ​ ថនប៊ុន​ ថុន) ក. ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅទ្វីបអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ត្រង់ភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ចន្លោះខ្សែស្របទី១០និងទី ១៥ នៃរយៈទទឹងខាងជើង និងចន្លោះខ្សែបណ្តោយទី ១០២ និងទី១០៨នៃរយៈបណ្តោយខាងកើត ។ ដូចនេះ ប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងតំបន់ត្រូពិក ត្រង់អឌ្ឍគោលខាងជើងដែលជាតំបន់មានជីជាតិហើយមាន អំ ណោយផលដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិនិងដំណាំផ្សេងៗគ្រប់ប្រភេទ។ កម្ពុជាមានរាងជាពហុកោណស្ទើរស្មើជ្រុង មានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់ប្រទេសថៃហើយមួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេសឡាវខាងកើតនិងខាងត្បូងមួយភាគជាប់នឹងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង មួយភាគទៀតជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃខាងលិចជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃ ហើយមួយភាគទៀតជាប់នឹងប្រទេសថៃ ។ ខ. ផ្ទៃដី ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃក្រឡា ១៨១.០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការេ ។ គ. ប្រជាជន ចំនួនប្រជាជននៅកម្ពុជា តាមអ្នកប្រាជ្ញខាងជាតិពន្ធុវិទ្យាបានសន្និដ្ឋានថា ពួក អូស្ត្រាលីអ៊ីដនិងពួកមេឡានេស៊ី សម្បុរខ្មៅ បានមកនៅឥណ្ឌូចិនតាំងពីច្រើនស.វ. មុនគ.ស ម៉្លេះ ។បន្ទាប់មក មានពួកឥណ្ឌូនេស៊ី ជាជនជាតិស្បែកលឿងចូលមកនៅលាយឡំនឹងប្រជាជនចាស់ បង្កបង្កើតឡើងជាជនជាតិសាសន៍មន-ខ្មែរ។ ក្រោយមក មានពួកឥណ្ឌាជាអ្នកជំនួញជាអ្នកភៀសខ្លួនពីសង្គ្រាមនិងជាអ្នកផ្សាយសាសនា បានមករស់នៅលាយឡំជាមួយម្ចាស់ស្រុកដើម បង្កបង្កើតបានជាអរិយធម៌មួយ ។ តែពួកកុលសម្ព័ន្ធខ្លះ ពុំព្រមទទួលយកនូវបញ្ហាទាំងនេះ ។ ក្រោយមកទៀតមានជាតិសាសន៍ផ្សេងៗបានមករស់នៅជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាជាតិជ្វា ព្រាហ្មណ៍ (ស.វ.ទី៨) ជាតិចិន (ស.វ.ទី ១៣) រៀតណាម ឡាវ ចាម ភូមា ជាដើម។ ហេតុនេះបានជាគេឃើញមានមនុស្សផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន រស់នៅលើទឹកដីកម្ពុជា។ស្ថិតិប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ មានចំនួន៩.៧២៨.៧៧១ នាក់ ក្នុងពេលនោះមានជនជាតិខ្មែរប្រហែលជា ៥ ភាគ ៦។ ឃ. ជនជាតិផ្សេង ក្រៅពីជនជាតិខ្មែរមាន -ពួកកុលសម្ព័ន្ធ មានច្រើនក្រុម ដូចជាពួកព័រ ស្អូច សំរ៉ែ កួយ ស្ទៀង ព្នង ។ ពួកគេរស់នៅដាច់ស្រយាលពីគេ, ប្រកបអាជីវកម្មប្រមាញ់ នេសាទ និងកសិកម្មនៅព្រៃដុត ។-ពួកចំណូលស្រុក ឬខ្មែរចូលជាតិ ជាប្រជាជនដែលមករស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាជាយូរយារណាស់មកហើយ មានសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចដូចខ្មែរដែរ ។ ជនជាតិទាំងនេះមានចាម ជ្វា ឡាវវៀតណាម និងភូមា…។ II.តើខ្មែរជានរណា? (ដោយព្រះភិក្ខុ ថនប៊ុន ថុន) ជាយូរយារណាស់មកហើយ អ្នកធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវខ្មែរ បានខិតខំដោះស្រាយបញ្ហាកំណើតខ្មែរនេះ ។ ពួកគេបានបញ្ចេញយោបល់ប្លែកៗគ្នា ហើយជួនកាលផ្ទុយស្រឡះតែម្តង ។ ប៉ុន្តែយោបល់ទាំងនោះអាចចែកជាពីរក្រុមគឺៈ ក- យោបល់ទី១
ពួកគេទទួលថាជាតិខ្មែរ ជាជាតិប្រវេសន៍ (Race immigré) ចេញពីប្រទេសឥណ្ឌាហើយបានលុកលុយដណ្តើមយកទឹកដីរបស់ជនជាតិដើមមួយ (Race Autochtone) គឺជនជាតិក្នុងអំបូរម៉ាឡាយូប៉ូលីនេស៊ីយ៉េន (Race Malayopolynésienne) នេះឯង ។ ទស្សនៈនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Hendrike Kerne ។ បន្ទាប់មកទៀត ក៏មានអ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះយល់ស្របតាមដូចជាលោកAdhémard Leciére និងលោក Pierre Gourou ជាដើម។លោក Pierre Gourou បានបញ្ជាក់ថាជនជាតិខ្មែរប្រហែលជាត្រូវពួក ទ្រាវិឌ ឬពួកអារ្យច្រានចេញពីឥណ្ឌា ហើយដោយមានសេសសល់ក្រុមខ្លះដូចជាពួកមុណ្ឌ បានមកលុកលុយប្រទេសភូមាប្រទេសសៀមនិងប្រទេសកម្ពុជា ។ លោកEtienne Aymonier ដែលយល់ថាក្រុម មន-ខ្មែរ មណ្ឌុមានតាំងពីដើមនៅជើងភ្នំទីបេត៍ ហើយក្រោយមកបានបំបែកជាពីរក្រុមគឺ មន-ខ្មែរ ចូលមកតាំងនៅភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឯមួយក្រុមទៀតគឺមណ្ឌុ ចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌារហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។
ខ-យោបល់ទី២
ទទួលស្គាល់ថា ជនជាតិខ្មែរជាជនជាតិមួយស្ថិតនៅក្នុងក្រុម មន-ខ្មែរ ហើយបានកើតឡើងនៅភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះ តាំងពីបុរាណមក ។ នេះគឺជាយោបល់របស់លោក BernardPhiliffe Groslier បច្ចុប្បន្នជាអភិរក្សអង្គរ និងលោក Mace Talahot ជាដើម ។លោកទាំងពីរនេះបានយល់ឃើញថា ក្នុងសម័យឌុណូ ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ណាស់មកហើយ មានមនុស្សជាច្រើនក្រុមបានធ្វើដំណើរពីខាងជើងចុះមកភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចពួកអូស្ត្រាឡូអ៊ីដ (Autraloïdes)មេឡានេស៊ីយាង (Mélanésiens) ។ អំបូរមន-ខ្មែរបានកើត ឡើងដោយការកាត់ផ្សំរវាងពួកឥណ្ឌូនេស៊ីយាងនិងមេឡានេស៊ីយាង ហើយបានរស់នៅរាយ ប៉ាយលើទឹកដីដែលលាតសន្ធឹងពីឥណ្ឌូចិនជ្រោយម៉ាឡាយូ រហូតដល់ព្រំប្រទល់ប្រទេសឥណ្ឌា ។ គួរកត់សម្គាល់ថា យោបល់នៃក្រុមទាំងពីរនេះ មានលក្ខណៈស្របទៅនឹងទស្សនៈរបស់ខ្មែរ ពីព្រោះបើយើងសំអាងទៅលើរឿងព្រេងខ្មែរ ដោយសារតែមាននាងនាគនៅស្រុកខ្មែរនេះឯង ទើប ព្រះថោងដែលគេថាមកពីស្រុកឥណ្ឌា បានជួបប្រភពគ្នាហើយបានគ្រប់គ្រងស្រុកគោកធ្លកនេះឯង ។ បានសេចក្តីថា លុះត្រាតែមានជនជាតិខ្មែនៅលើកោះគោកធ្លកនេះដែរ ទើបឥណ្ឌាអាចផ្សាយអរិយធម៌របស់ខ្លួនបានខ្លះចូលស្រុកខ្មែរ ។សេចក្តីក្នុងរឿងព្រេងនេះសរឲ្យឃើញថា ចំពោះខ្មែរយើង ជាតិខ្មែរមានប្រភពនៅស្រុកខ្មែរនេះឯង ។ ចំពោះបញ្ហាដើមកំណើតនៃជាតិសាសន៍ខ្មែរនេះ អ្នកប្រាជ្ញអន្តរជាតិបានបញ្ចេញសម្មតិកម្មច្រើនបែបយ៉ាងណាស់ ។ តែលោកបានស្របយោបល់គ្នាត្រង់ចំណុចដែលថាខ្មែរជាជនជាតិមួយស្ថិតនៅក្នុងអំបូរពិសេសមួយគឺអំបូរ មន-ខ្មែរ ឬខមនេះឯង។ថ្មីៗនេះលោកបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ លោកជាអ្នកស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ខ្មែរ ស្នាដៃរបស់លោកសមស្របជាមួយមតិទី២ គឺលោកបានបញ្ជាក់ថា ខ្មែរមានជីវិតលើទឹកដីខ្មែរតាំងពី ៦៨០.០០០ឆ្នាំមុនគ.ស មកដល់ សតវត្សទី១ នៃគ.ស ។ សម័យនេះ ជាសម័យថ្មគ្រួសបំបែក ដែលមានអាយុ ៦៨០.០០០ ដល់ឆ្នាំ១២០.០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស ។ យុគនេះអាចជាការចាប់ផ្តើមនៃអរិយធម៌ខ្មែរ ហើយការចងក្រងទំព័រប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា ត្រូវស្ថិតនៅលើសម្ភារៈវប្បធម៌កម្ពុជាដំបូងបង្អស់ ជាមូលដ្ឋាន។ វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ដូចបានបញ្ជាក់ជូនខាងលើក៏អាចបង្ហាញឲ្យអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវវិភាគបានពីប្រភពព្រះពុទ្ធសាសនា នៅកម្ពុជាដែរ ។
III. ប្រភព និង កាលបរិច្ឆេទព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា
(ដោយព្រះភិក្ខុ ថនប៊ុន ថុន)
ដូចយើងបានបញ្ជាក់ខាងលើរួចមកហើយថា ព្រះពុទ្ធសាសនាមានដើមកំណើត
នៅប្រទសឥណ្ឌាហើយត្រូវផ្សព្វផ្សាយនៅលើបណ្តាប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក
ជាពិសេសនៅលើបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៃភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍យើងនេះ ។ប្រទេសកម្ពុជាយើង ព្រះពុទ្ធសាសនាបានចូលមកតាំងពីយូរអង្វែងណាស់មកហើយហើយមានការរីកចំរើន
យ៉ាងខ្លាំងក្លាព្រមទាំងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងក្រអៅបេះដូងនៃចិត្តគំនិតទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណីសិល្បៈវប្បធម៌នៃមនុស្សខ្មែរយើង ។ចំពោះកាលបរិច្ឆេទនៃការចូលមកដល់ ឬវត្តមានព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជាជាបញ្ហាមួយដែលអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ ក៏ដូចជាអ្នកសិក្សាអក្សរសាស្រ្តនិងវប្បធម៌ទូទៅតែងតែចោទសួរថា តើព្រះពុទ្ធសាសនាបានមកដល់ប្រទសកម្ពុជាតាំងពីពេលណា?បញ្ហាបរិច្ឆេទនៃការចូលមកដល់នៃលទ្ធិពុទ្ធសាសនានេះ យើងគួរសិក្សាឲ្យបានដឹងច្បាស់ព្រោះបញ្ហានេះ វាបានឆ្លុះបញ្ចាំងទៅលើការរីកចំរើន របៀបរបបការរស់នៅនិងនិន្នាការរបស់សង្គមខ្មែរយើងនៅគ្រប់ដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្រ្ត
របស់ខ្លួនរយៈកាលកន្លងមក ។ បញ្ហានេះ អ្នកសិក្សាជាច្រើនបានស្រាវជ្រាវឃើញកាលបរិច្ឆេទខុសៗគ្នាៈ
- មានអ្នកសិក្សាខ្លះបកស្រាយថា ព្រះពុទ្ធសាសនាបានចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាយើងតាំងពីស.វទី៣ ឬទី២ មុនគ.ស ដោយសំអាងទៅលើប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះបាទធម្មាសោកនៃប្រទេសឥណ្ឌា ដែលព្រះអង្គជាមហាពុទ្ធសាសនិកជនមួយរូប គោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ បានឧបត្ថម្ភការបញ្ជូនសមណទូតពីរអង្គគឺសោណត្ថេរនិងឧត្តរត្ថេរ មកផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនានៅលើដែនដីសុវណ្ណភូមិ ។ បញ្ជាក់ដោយសម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ហួត តាត វិជិរប្បញ្ញោ ព្រះសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ ក្នុងស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គស្តីពី « ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជាសង្ខេប » បោះពុម្ពលើកទី២នៅគ.ស. ១៩៧០ ទំព័រទី ១ ថា «ព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សាយចូលមកកម្ពុជាជាមុនដំបូងតាមគម្ពីរពុទ្ធសាសនាសាមន្តបាសាទិកាអដ្ឋកថា វិន័យបិដកជាភាសាបាលីបានប្រាប់ពត៌មានថា កាលក្រោយដែលធ្វើតតិយ-សង្គាយនារួចហើយនៅក្នុងជម្ពូទ្វីប គឺក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងព.ស.ទី៣ ព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ នាមព្រះមោគ្គលិបុត្តតិស្សៈបានចាត់ចែងបញ្ជូនព្រះថេរៈពីរអង្គ គឺព្រះសោណត្ថេរនិងព្រះឧត្តរត្ថេរចេញពីជម្ពូទ្វីប(ឥណ្ឌា) មកផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនា នៅសុវណ្ណភូមិ ក្នុងព្រះរាជូបត្ថម្ភនៃព្រះមហាក្សត្រនាមធម្មាសោក» ។ អ្នកសិក្សាខ្លះទៀត បានរកឃើញព្រះពុទ្ធសាសនាចូលមកដល់ប្រទសខ្មែរយើងនៅស.វ.ទី២ នៃគ.ស.ទៅវិញ ។ បញ្ហានេះ អ្នកស្រីត្រឹង ងា បានសរសេរនៅក្នុងស្នាដៃអរិយធម៌ខ្មែរ បោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រ៨០ ថា « តាមសិលាចារឹកវ៉ូកាញ់ (នៅវៀតណាមខាងត្បូង) ទំនងជាព្រះពុទ្ធសាសនាចូលមកប្រតិស្ថានក្នុងស្រុកខ្មែរ នៅស.វ.ទី២ នៃគ.ស. ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីមារៈ ឬ ហ្វានចេម៉ាន់ ។ទស្សនៈបែបនេះគេបានពន្យល់ថាព្រះពុទ្ធសាសនាមានកំណើតក្រោយព្រហ្មញ្ញសាសនា ប្រហែលនឹងអាចចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាក្រោយការចូលមកដល់នៃលទ្ធិព្រាហ្មណ៍សាសនា ។- មានអ្នកខ្លះឲ្យយោបល់ថា ព្រះពុទ្ធសាសនានិងព្រហ្មញ្ញសាសនាបានចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាយើងក្នុងដំណាក់កាលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ឬក៏មុនក្រោយបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ។ គេបានពន្យល់ថា បញ្ហានេះគ្មានឯកសារណាមួយបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់ទេ ព្រោះគេហាក់ដូចជាពុំទាន់មានជំនឿចំពោះទស្សនៈរបស់អ្នកសិក្សាឯទៀតដែលយល់ថាសាសនានេះ ឬសាសនានោះមកដល់មុននោះឡើយ ។ យោប់ស្តីពីវត្តមាននៃការហូរចូលនៃលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា មានច្រើនដូចខាងលើដែលយើងពិបាកនឹងកំណត់ឲ្យបានច្បាស់លាស់ណាស់ ។ ប៉ុន្តែ ពិនិត្យជារួម ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយក៏យោបល់មតិទាំងអស់នោះជាពន្លឺនៃការសិក្សារបស់យើង ។ យើងពិនិត្យឃើញថាយោបល់ទាំងអស់ហាក់ដូចជាមានការឯកភាពគ្នាមួយនៅត្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏ដូចជាព្រហ្មញ្ញសាសនា បានចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាយើង តាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ។ ផ្អែកលើទស្សនៈខាងលើ យើងជាអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវគួរតែត្រិះរិះពិចារណារកហេតុផលឲ្យមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់ និងសមស្របដើម្បីកំណត់ពីបញ្ហានេះ ។យើងគួរលើកយកពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះបាទធម្មាសោកដែលឲ្យពត៌មានថា «ព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្សព្វផ្សាយចូលមកដល់ដែនដីសុវណ្ណភូមិនៅស.វ.ទី៣ឬទី២ មុនគ.ស.» យកមកត្រិះរិះពិចារណាដើម្បីកំណាត់កាលបរិច្ឆេទនៃការចូលមកដល់របស់លទ្ធិពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជាយើង ។ បញ្ហាចោទនោះ គឺដែនសុវណ្ណភូមិជាដែនដីរបស់ប្រទេសណា? ប្រទេសខ្មែរយើងឬជាប្រទេសណាទៀត? ដែនដីសុវណ្ណភូមិនេះ ត្រូវបានគេយល់ឃើញដោយឡែកៗ ហើយម្នាក់ៗសុទ្ធតែអះអាងថា ដែនដីសុវណ្ណភូមិ ជាដែនដីរបស់ខ្លួនម្នាក់ៗ ។ ឧទាហរណ៍ដូចជាខ្លះថាដែនដីនេះជារបស់ភូមា ខ្លះថាជាដែនដីឥណ្ឌូនេស៊ី ខ្លះថាម៉ាឡេស៊ី ខ្លះថាកម្ពុជា ខ្លះថាថៃ ខ្លះថាចាម ខ្លះថាវៀតណាម…។យោបល់ដោយឡែកៗខាងលើរបស់ជនជាតិនីមួយៗ សុទ្ធតែមានការអះអាង ព្រមទាំងប្រកាន់យកនូវមហិច្ឆតាជាតិរបស់ខ្លួនជានិច្ច ។ មកដល់ត្រឹមនេះ យើងជាជនជាតិខ្មែរក៏ពុំទាន់ហ៊ានអះអាងថាដែនដីសុវណ្ណភូមិជាដែនដីរបស់យើងឡើយ ។ តែយើងត្រូវចោទសួរបន្តទៀតតើបណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះ ប្រទេសណាដែលបានទទួល និងគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាមានចំណាស់ជាងគេ? បើយើងពិនិត្យទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រ និងពិនិត្យលើការជាក់ស្តែងឃើញថានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះ ប្រទេសដែលគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាមានចំណាស់ជាងគេ គឺមានតែប្រទេសកម្ពុជាយើងនេះឯង។ ចំពោះបណ្តាប្រទេសដទៃទៀត ឃើញថាមានប្រទេស មួយចំនួន គេគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាដូចយើងដែរ តែគេគោរពនោះស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលក្រោយយើង ។ ឧទាហរណ៍ ដូចជាករណីប្រទេសថៃ ចាប់ពី ស.វ.ទី ១ រហូតមកដល់ដើម ស.វ.ទី ៩ ក្នុងពេលដែលប្រទេសយើងបានកសាងជាប្រទេសមានអធិបតេយ្យនិងមានវប្បធម៌រឹងមាំរួចទៅហើយនោះ ប្រទេសនេះកំពុងស្ថិតនៅជាកុលសម្ព័ន្ធ ឬជាជនជាតិភាគតិច ឬជាជនជាតិបញ្ញើក្អែក គ្មានឯកភាពនៅក្នុងខេត្តយូណាន់នៃប្រទេសចិន ពោលគឺមិនទាន់កើតជារដ្ឋនៅឡើយទេ។ លុះមកដល់ស.វ.ទី៩ ទើបជនជាតិនេះបានជ្រៀតចូលមកក្នុងឥណ្ឌូចិន តាមខ្សែទឹកនៃទន្លេមេណាម ធ្វើដំណើរពីជើងចុះមករកទិសត្បូង ដោយដណ្តើមទឹកដីពីជនជាតិខ្មែរយើងខ្លះពីជនជាតិ មនខ្លះ…រួចកសាងរដ្ឋឯករាជ្យរបស់ខ្លួនមួយនៅស.វទី១៣។ ដូចនេះ ជនជាតិថៃពុំបានទទួលព្រះពុទ្ធសាសនាដោយផ្ទាល់ពីជនជាតិឥណ្ឌាដូចជាជនជាតិខ្មែរយើងទេ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសថៃនាពេលសព្វថ្ងៃនេះ ត្រូវបាននាំបញ្ចូលពីប្រទេសកម្ពុជា ឬជាសាសនាដែលបានចាក់ឫសនៅលើទឹកដីនោះតាំងពីយូរពោលគឺ តាំងពីទឹកដីនោះជាទឹកដីរបស់ខ្មែរមុនការចូលមកដល់នៃជនជាតិថៃម៉្លេះ ។ ចំពោះជនជាតិវៀតណាម ក្នុងដំណាក់កាលពីស.វ.ទី១ ដល់ស.វ.ទី៩ ពុំទាន់រំដោះខ្លួនចេញពីអាណានិគមចិននៅឡើយដែរ ។ លុះមកដល់ស.វ.ទី១០ ទើបជនជាតិនេះរំដោះខ្លួនចេញពីអាណារួចកសាងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលជនជាតិវៀតណាមគោរពនាពេលសព្វថ្ងៃនេះ ជាសាសនាដែលហូរចូលមកពីប្រទេសចិន តាំងពីនៅក្រោមអាណានិគមចិនម៉្លេះ ។ ចំណែកប្រទេសដទៃទៀតដែលនៅក្នុងដំបន់នេះមានប្រទេសខ្លះគោរពតាមព្រះពុទ្ធសាសនាដែរ តែក្នុងដំណាក់កាលក្រោយ ឬគេពុំគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាតែម្តង ដោយគោរពសាសនាដទៃទៀត។ បើសរុបមកឃើញថា ប្រទេសកម្ពុជាយើងជាប្រទេសមួយមានអធិបតេយ្យចំណាស់ជាងគេ ហើយទទួល និងគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាមុតមាំជាងគេ ដែលសក្តិសមជាដែនដីសុវណ្ណភូមិ ដែលទទួលការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាដោយផ្ទាល់ពីសមណទូតពីរព្រះអង្គព្រះនាម សោណត្ថេរនិងឧត្តរត្ថេរ ក្រោមព្រះរាជូបត្ថម្ភនៃព្រះបាទធម្មាសោក នាសតវត្សទី ៣ ឬទី ២ មុនគ.ស.នេះណាស់ ។
(ដោយព្រះភិក្ខុ ថនប៊ុន ថុន)
១. ត្រីនៅលើគោកបម្រះរកទឹក ចចកតែងនឹករកព្រៃស្មសាន
សត្វក្នុងទ្វីបលោកនឹករកសុខសាន្ត មិនអាចប្រៀបបានចិត្តម៉ែដែលនឹក។
នៅពេលភ្លៀងធ្លាក់រុក្ខជាតិខៀវខ្ចី បក្សាបក្សីខ្ញៀវខ្ញារពេលព្រឹក
ថ្ងៃក្តៅសត្វរកជ្រកក្រោមសន្លឹក ប្រៀបដូចកូននឹករកម៉ែពេលឈឺ។

២. ផ្កាឈូកដែលដុះរីកស្រស់សោភា អាស្រ័យគង្គារួមគ្នានឹងភក់
គូព្រេងជួបភ័ក្រ្តវិលវល់វីរវក់ រួមរក្សលង់លក់បង្កើតលោកា។
ព្រហ្មចុះជួបព្រះសំពះវន្ទា ក្រាបអារធនាឲ្យទ្រង់ទេសនា
ព្រហ្មបានជួបព្រះកើតគុណអស្ចារ្យ មាតាបិតាជាគូគុណគាប់។